Hỗ trợ giao hàng & lắp đặt tận nhà toàn quốc Bảo hành điện tử 24 tháng
    Cẩm nang Etugi

    LỌC THÔ LÀ GÌ? VÌ SAO LỌC ĐƯỢC CẶN NHƯNG KHÔNG LỌC ĐƯỢC CHẤT HÒA TAN?

    Trả lời nhanh: Lọc thô, thường dùng lõi PP, là hàng rào vật lý giữ cặn, cát, rỉ sét dạng hạt dựa trên kích thước hạt. Lọc thô bảo vệ các công đoạn phía sau nhưng không xử lý được chất hòa tan như asen

    Etugi Việt Nam Đăng ngày 21 phút đọc Tham vấn chuyên môn: Ông Lại Trung Tùng
    LỌC THÔ LÀ GÌ? VÌ SAO LỌC ĐƯỢC CẶN NHƯNG KHÔNG LỌC ĐƯỢC CHẤT HÒA TAN?

    Tóm tắt nhanh

    Trả lời nhanh: Lọc thô, thường dùng lõi PP, là hàng rào vật lý giữ cặn, cát, rỉ sét dạng hạt dựa trên kích thước hạt. Lọc thô bảo vệ các công đoạn phía sau nhưng không xử lý được chất hòa tan như asen

    Nội dung bài viết
    1. “Cặn” trong nước thực chất là gì?
    2. Chất rắn lơ lửng
    3. Cặn không đồng nghĩa với tất cả “chất có trong nước”
    4. Kích thước hạt quyết định điều gì trong lọc cơ học?
    5. 1 µm = 0,001 mm. Khi một lõi lọc được ghi 1 µm, 5 µm hay 10 µm, con số đó liên quan đến đặc tính kích thước lọc của sản phẩm. Về nguyên lý đơn giản, một hàng rào lọc có các đường đi đủ nhỏ có thể cản các hạt lớn hơn tiếp tục đi qua.
    6. “Lõi 1 micron” chưa phải là toàn bộ thông tin cần biết.
    7. Lõi PP là gì và tại sao thường được dùng để lọc thô?
    8. Lọc càng nhỏ có phải càng tốt?
    9. Lõi lọc càng bẩn có chứng minh nó lọc càng tốt?
    10. Lọc thô có làm nước an toàn để uống không?
    11. Khi nào cần thay lõi PP?
    12. Bốn điều người dùng nên kiểm tra khi chọn lõi lọc thô
    13. Lọc thô là bước đầu tiên, không phải toàn bộ quá trình xử lý nước

    Trả lời nhanh: Lọc thô, thường dùng lõi PP, là hàng rào vật lý giữ cặn, cát, rỉ sét dạng hạt dựa trên kích thước hạt. Lọc thô bảo vệ các công đoạn phía sau nhưng không xử lý được chất hòa tan như asen, amoni, nitrat hay độ cứng. Lõi càng bẩn không chứng minh lọc càng tốt, và cấp lọc (micron) phải phù hợp với tải lượng cặn, lưu lượng và công đoạn phía sau.

    Khi mở một lõi lọc nước đã sử dụng vài tháng, nhiều người thấy lõi từ màu trắng chuyển sang vàng, nâu hoặc bám đầy cặn và lập tức nghĩ: “Đây chính là tất cả những chất bẩn mà máy lọc đã loại khỏi nước.”

    Thực tế, những gì chúng ta nhìn thấy trên lõi chủ yếu mới là một phần của câu chuyện.

    Nước có thể chứa cát, bùn, rỉ đường ống và các hạt lơ lửng. Nhưng đồng thời, trong một cốc nước hoàn toàn trong suốt vẫn có thể tồn tại Ca²⁺, Mg²⁺, Na⁺, Cl⁻, NH₄⁺ và nhiều chất hòa tan khác. Hai nhóm này có bản chất hoàn toàn khác nhau và vì vậy cần những cơ chế xử lý khác nhau.

    Lọc thô chủ yếu giải quyết nhóm đầu tiên: các hạt và cặn có kích thước phù hợp để bị giữ lại bởi vật liệu lọc.

    Hiểu được giới hạn này sẽ giúp chúng ta trả lời một câu hỏi quan trọng: tại sao một máy lọc nước thường không thể chỉ có một lõi PP mà phải có nhiều công đoạn xử lý khác nhau?

    Lọc thô là gì?

    Trong một hệ thống xử lý nước, “lọc thô” thường được dùng để chỉ công đoạn tiền xử lý nhằm giảm các chất rắn và hạt lơ lửng trước khi nước đi đến các công đoạn xử lý phía sau.

    Có thể hình dung đơn giản:

    Nước có cặn → đi qua vật liệu lọc → các hạt phù hợp bị giữ lại → nước tiếp tục sang công đoạn tiếp theo.

    Trong xử lý nước tập trung, CDC Hoa Kỳ mô tả filtration là một phần trong chuỗi xử lý gồm keo tụ, tạo bông, lắng, lọc và khử trùng. Các bộ lọc có thể sử dụng những vật liệu và kích thước lỗ khác nhau để loại bỏ các thành phần phù hợp. (Nguồn: CDC)

    Ở quy mô máy lọc nước gia đình, một ví dụ rất quen thuộc của tiền lọc là lõi polypropylene – PP.

    Tuy nhiên, điều quan trọng nhất cần nhớ là:

    Lọc thô không có nhiệm vụ xử lý mọi thành phần trong nước. Nhiệm vụ chính của nó là giảm những hạt và cặn mà cơ chế lọc cơ học có thể giữ lại.

    “Cặn” trong nước thực chất là gì?

    Trong đời sống, chúng ta thường gọi chung tất cả những gì nhìn thấy trong nước là “cặn”.

    Nhưng về bản chất, đây có thể là nhiều loại vật chất khác nhau.

    Chất rắn lơ lửng

    Một nguồn nước có thể mang theo đất, cát, bùn, sét, các hạt khoáng, vật chất hữu cơ hoặc những hạt hình thành từ quá trình ăn mòn và kết tủa.

    EPA giải thích suspended sediment – trầm tích/chất rắn lơ lửng có liên quan trực tiếp đến độ trong và độ đục của nước; các vật liệu này cần được lắng hoặc lọc trong quá trình xử lý nước uống. (Nguồn: US EPA)

    Nếu kích thước của các hạt đủ lớn, chúng ta có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Nhưng khi kích thước giảm xuống, nước có thể chỉ hơi đục hoặc thậm chí khó nhận biết sự hiện diện của chúng bằng quan sát thông thường.

    Cặn không đồng nghĩa với tất cả “chất có trong nước”

    Đây là điểm rất quan trọng. Giả sử chúng ta có hai cốc nước. Cốc thứ nhất có một ít cát mịn. Cốc thứ hai chứa Ca²⁺ và Mg²⁺ hòa tan. Ở cốc thứ nhất, chúng ta đang có các hạt rắn. Ở cốc thứ hai, canxi và magie tồn tại dưới dạng ion hòa tan. Một lõi lọc cơ học có thể giữ hạt cát nếu kích thước và cấu trúc lọc phù hợp. Nhưng điều đó không có nghĩa cùng một cơ chế có thể đơn giản “chặn” Ca²⁺ và Mg²⁺. Đây chính là ranh giới giữa lọc hạt và xử lý chất hòa tan.

    Kích thước hạt quyết định điều gì trong lọc cơ học?

    Để hiểu lọc thô, chúng ta cần làm quen với đơn vị micromet – µm, thường được gọi ngắn là micron.

    1 µm = 0,001 mm. Khi một lõi lọc được ghi 1 µm, 5 µm hay 10 µm, con số đó liên quan đến đặc tính kích thước lọc của sản phẩm. Về nguyên lý đơn giản, một hàng rào lọc có các đường đi đủ nhỏ có thể cản các hạt lớn hơn tiếp tục đi qua.

    Nhưng có một chi tiết rất quan trọng mà người mua máy lọc nước thường không được giải thích:

    “Lõi 1 micron” chưa phải là toàn bộ thông tin cần biết.

    CDC phân biệt rõ absolute pore size và nominal/mean pore size. Với một bộ lọc có kích thước lỗ absolute 1 µm, các lỗ được xác định ở mức 1 µm hoặc nhỏ hơn theo định nghĩa CDC sử dụng. Trong khi đó, một bộ lọc nominal/mean 1 µm chỉ có kích thước lỗ trung bình khoảng 1 µm; vẫn có thể tồn tại những đường đi lớn hơn. (Nguồn: CDC)

    Do đó, khi hai sản phẩm đều ghi “1 micron”, không nên mặc định hiệu suất giữ hạt của chúng hoàn toàn giống nhau. Muốn đánh giá nghiêm túc hơn còn phải xem cách nhà sản xuất định nghĩa micron rating, cấu trúc vật liệu và dữ liệu thử nghiệm của sản phẩm.

    Lõi PP là gì và tại sao thường được dùng để lọc thô?

    PP là viết tắt của polypropylene, một loại polymer được sử dụng rộng rãi để chế tạo vật liệu lọc.

    Trong các lõi sediment PP dùng cho máy lọc nước, các sợi/vật liệu polypropylene được tạo thành cấu trúc xốp để nước có thể đi qua trong khi các hạt phù hợp bị giữ lại trong hoặc trên cấu trúc vật liệu. Ở góc độ người sử dụng, chức năng của lõi PP có thể hiểu rất đơn giản:

    PP là hàng rào vật lý để giảm cặn trước khi nước đi đến những công đoạn xử lý tinh hơn.

    Nếu nguồn nước có nhiều đất, cát, rỉ sắt dạng hạt hoặc cặn lơ lửng, chúng có thể dần tích tụ trên lõi. Đó là lý do sau một thời gian sử dụng, lõi PP màu trắng có thể chuyển sang vàng hoặc nâu. Nhưng màu sắc của lõi sau sử dụng không cho chúng ta biết đầy đủ thành phần hóa học của nước. Một lõi PP màu nâu không tự động chứng minh nước có “kim loại nặng”. Muốn xác định asen, chì, amoni hay những chất hòa tan cụ thể vẫn cần phép phân tích phù hợp.

    Lọc càng nhỏ có phải càng tốt?

    Không nhất thiết. Nếu mục tiêu của công đoạn là bảo vệ hệ thống khỏi cặn lớn, việc sử dụng một cấp lọc cực nhỏ ngay từ đầu có thể không phải lựa chọn tối ưu trong mọi cấu hình.

    Khi các hạt bị giữ lại, chúng tích tụ dần trong vật liệu. Khi lượng cặn tăng lên, sức cản thủy lực có thể tăng, lưu lượng giảm và lõi cần được vệ sinh hoặc thay thế tùy loại.

    Đó là lý do nhiều hệ thống sử dụng lọc theo cấp độ, từ thô đến tinh, thay vì bắt toàn bộ tải cặn bằng một hàng rào duy nhất. Nguyên tắc thiết kế không phải: “Micron càng nhỏ càng tốt.”

    Mà là: “Cấp lọc phải phù hợp với kích thước hạt, tải lượng cặn, lưu lượng và nhiệm vụ của công đoạn phía sau.”

    Lõi lọc càng bẩn có chứng minh nó lọc càng tốt?

    Không thể kết luận như vậy chỉ bằng mắt thường. Một lõi chuyển màu nhanh có thể phản ánh nguồn nước có tải lượng cặn cao. Nó cũng có thể liên quan đến loại cặn, cấu trúc lõi, lưu lượng và thời gian sử dụng. Nhưng việc lõi chuyển sang màu nâu không chứng minh rằng nó đã xử lý được asen, amoni, nitrat, độ cứng hay các chất hòa tan khác. Ngược lại, một lõi nhìn tương đối sạch cũng không chứng minh nguồn nước không có các chất hòa tan. Đây là nguyên tắc giống với câu chuyện “nước nhìn trong có đồng nghĩa với nước sạch?”

    Màu sắc cho chúng ta thông tin cảm quan. Nó không thay thế phân tích hóa học.

    Lọc thô có làm nước an toàn để uống không?

    Một bộ lọc cơ học chỉ giải quyết những đối tượng nằm trong phạm vi thiết kế và hiệu suất của nó. CDC nhấn mạnh rằng các loại bộ lọc khác nhau có chức năng khác nhau, và việc một bộ lọc xử lý được một loại tác nhân không có nghĩa nó xử lý được những loại khác. CDC khuyến nghị người sử dụng xác định vấn đề của nguồn nước và kiểm tra thông tin cụ thể về những chất mà sản phẩm được thiết kế để loại bỏ. (Nguồn: CDC)

    Ngay cả đối với vi sinh vật, kích thước lỗ cũng rất quan trọng. CDC cho biết một bộ lọc có absolute pore size ≤1 µm có thể giữ các ký sinh trùng như Giardia và Cryptosporidium; để giữ vi khuẩn cần mức nhỏ hơn, trong khi virus còn nhỏ hơn nữa và nhiều bộ lọc cơ học thông thường không xử lý được. (Nguồn: CDC)

    Vì vậy không nên quảng cáo một lõi lọc thô đơn thuần là: “lọc sạch vi khuẩn, virus, kim loại nặng và mọi tạp chất”. Muốn đưa ra tuyên bố như vậy cần có công nghệ phù hợp và dữ liệu thử nghiệm cụ thể.

    Khi nào cần thay lõi PP?

    Đây là câu hỏi người sử dụng thực sự cần biết. Không nên có một câu trả lời duy nhất kiểu:

    “Lõi PP luôn thay sau 3 tháng.” Tuổi thọ thực tế phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

    chất lượng nước đầu vào, lượng cặn, lưu lượng sử dụng, kích thước/diện tích lõi, micron rating, cấu trúc vật liệu và yêu cầu của nhà sản xuất.

    Một gia đình sử dụng nguồn nước ít cặn và một gia đình sử dụng nguồn nước nhiều bùn/rỉ đường ống có thể làm cùng một loại lõi hoạt động trong điều kiện rất khác nhau.

    Một số dấu hiệu thực tế cần quan tâm gồm lưu lượng nước giảm bất thường, chênh áp tăng ở hệ có đồng hồ đo, lõi bám cặn mạnh hoặc đã đến chu kỳ thay thế do nhà sản xuất xác lập.

    Do đó, chu kỳ thay lõi nên dựa trên điều kiện vận hành và hướng dẫn của thiết bị cụ thể, thay vì coi một số tháng cố định là quy luật cho mọi nguồn nước.

    Bốn điều người dùng nên kiểm tra khi chọn lõi lọc thô

    Thay vì chỉ hỏi “lõi này bao nhiêu micron?”, người dùng nên quan tâm đồng thời bốn vấn đề:

    Nguồn nước có loại cặn nào và tải lượng cặn ra sao? Nước máy, nước giếng và nước từ bể chứa có thể đặt ra những yêu cầu tiền lọc khác nhau.

    Micron rating được công bố theo cách nào? Đặc biệt cần phân biệt nominal và absolute khi nhà sản xuất có cung cấp thông tin này. CDC cho thấy hai khái niệm không tương đương về khả năng giữ hạt. (Nguồn: CDC)

    Lưu lượng thiết kế của lõi là bao nhiêu? Một lõi phù hợp với máy uống tại vòi chưa chắc phù hợp với hệ thống lọc toàn nhà có lưu lượng lớn.

    Lõi đang bảo vệ công đoạn nào phía sau? Nếu phía sau là màng hoặc vật liệu nhạy với cặn, tiền xử lý cần được thiết kế để giảm tải phù hợp cho công đoạn đó.

    Nhìn theo cách này, người dùng sẽ không còn lựa chọn lõi lọc chỉ dựa vào quảng cáo “lọc siêu nhỏ”.

    Lọc thô là bước đầu tiên, không phải toàn bộ quá trình xử lý nước

    Sau khi hiểu nguyên lý lọc thô, chúng ta có thể phân chia những thành phần trong nước thành hai nhóm rất dễ hình dung. Nhóm thứ nhất là những hạt có thể được tách bằng một hàng rào vật lý phù hợp. Cát, bùn, cặn và nhiều chất rắn lơ lửng thuộc nhóm này.

    Nhóm thứ hai là những chất đang hòa tan trong nước. Chúng có thể tồn tại ở cấp độ ion hoặc phân tử và không thể đơn giản được xử lý bằng cách đặt một lõi PP ở trước dòng nước. Đây chính là giới hạn quan trọng nhất của lọc cơ học. Nhưng nếu một chất đã hòa tan và không thể giữ lại bằng “chiếc rây”, liệu chúng ta có thể giữ nó trên bề mặt của một vật liệu hay không?

    Câu hỏi đó dẫn chúng ta sang cơ chế xử lý tiếp theo:

    Than hoạt tính lọc nước bằng cách nào? Hấp phụ thực sự là gì?

    Câu hỏi thường gặp

    Lọc càng nhỏ (micron càng thấp) có càng tốt?
    Không nhất thiết. Dùng cấp lọc quá nhỏ ngay từ đầu có thể làm lõi tắc nhanh và giảm lưu lượng; nhiều hệ thống lọc theo cấp từ thô đến tinh.
    Lõi PP chuyển màu nâu có nghĩa là nước có kim loại nặng?
    Không. Màu của lõi chỉ là thông tin cảm quan, thường phản ánh tải lượng cặn của nguồn nước. Muốn biết kim loại nặng phải phân tích nước.
    Chỉ cần lọc thô là nước uống được?
    Không. Lọc thô chỉ xử lý các đối tượng trong phạm vi thiết kế của nó, chủ yếu là hạt cặn; nước vẫn cần các công đoạn xử lý phù hợp khác.
    Etugi Việt Nam
    Tác giảEtugi Việt Nam

    Nội dung được biên soạn bởi đội ngũ Etugi Việt Nam – doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực lọc nước ion kiềm.

    Ông Lại Trung Tùng
    Tham vấn chuyên mônÔng Lại Trung Tùng

    Tổng Giám đốc Etugi Việt Nam – chuyên gia hơn 20 năm nghiên cứu về nước.

    Đăng ký nhận tư vấn & báo giá

    Chuyên viên Etugi sẽ liên hệ lại với bạn trong thời gian sớm nhất.

    Đăng ký tư vấn ngay
    Zalo

    Đăng ký tư vấn & báo giá

    Chuyên viên Etugi sẽ liên hệ lại trong thời gian sớm nhất