Hỗ trợ giao hàng & lắp đặt tận nhà toàn quốc Bảo hành điện tử 24 tháng
    Cẩm nang Etugi

    Kiềm là gì? Có những loại kiềm nào?

    "Kiềm" không phải là một chất, mà là một nhóm chất có khả năng tạo ra ion OH⁻ trong nước và làm pH tăng trên 7. Bốn loại kiềm thường được nhắc đến là hydroxit của bốn kim loại: natri (NaOH) , kali (KOH) , canxi (Ca(OH)₂) và magie (Mg(OH)₂) . Chúng khác nhau rất nhiều về độ tan, mức pH có thể…

    Etugi Việt Nam Đăng ngày 11 phút đọc Tham vấn chuyên môn: Ông Lại Trung Tùng
    Kiềm là gì? Có những loại kiềm nào?

    Tóm tắt nhanh

    "Kiềm" không phải là một chất, mà là một nhóm chất có khả năng tạo ra ion OH⁻ trong nước và làm pH tăng trên 7. Bốn loại kiềm thường được nhắc đến là hydroxit của bốn kim loại: natri (NaOH) , kali (KOH) , canxi (Ca(OH)₂) và magie (Mg(OH)₂) . Chúng khác nhau rất nhiều về độ tan, mức pH có thể…

    Nội dung bài viết
    1. 1. Kiềm là gì?
    2. 2. Kim loại kiềm và kim loại kiềm thổ
    3. 3. Bốn loại kiềm – bốn "tính cách" khác nhau
    4. 4. Độ tan quyết định "trần pH"
    5. 5. Kiềm trong nước tự nhiên đến từ đâu?
    6. 6. Khi điện phân, nước có "kiềm gì"?
    7. 7. Trong máy ETUGI
    8. Tóm tắt

    Trả lời nhanh: "Kiềm" không phải là một chất, mà là một nhóm chất có khả năng tạo ra ion OH⁻ trong nước và làm pH tăng trên 7. Bốn loại kiềm thường được nhắc đến là hydroxit của bốn kim loại: natri (NaOH), kali (KOH), canxi (Ca(OH)₂) và magie (Mg(OH)₂). Chúng khác nhau rất nhiều về độ tan, mức pH có thể đạt tới và ứng dụng trong đời sống: từ hóa chất thông cống đến thành phần thuốc dạ dày. Vì vậy, khi nói về nước kiềm, câu hỏi đúng không chỉ là "có kiềm không", mà là "kiềm gì".

    Nghe đến chữ "kiềm", nhiều người nghĩ ngay đến nước ion kiềm tốt cho sức khỏe. Nhưng cũng chính chữ "kiềm" ấy xuất hiện trên chai nước thông cống với dòng cảnh báo "ăn mòn da". Cùng một chữ, nhưng hai thứ hoàn toàn khác nhau. Bài viết này giúp bạn hiểu kiềm thực sự là gì, có những loại kiềm nào, và vì sao sự khác biệt giữa chúng lại quan trọng.

    1. Kiềm là gì?

    Ở Bài 4, chúng ta đã biết pH đo tính axit hay kiềm của nước. Nước có tính kiềm khi có nhiều ion hydroxit OH⁻ hơn ion H⁺, tức là pH lớn hơn 7.

    Kiềm là những chất khi hòa vào nước tạo ra ion OH⁻. Trong hóa học, nhóm chất phổ biến nhất có tính chất này là hydroxit kim loại – hợp chất giữa một kim loại và nhóm OH:

    • Natri + OH → natri hydroxit (NaOH)

    • Kali + OH → kali hydroxit (KOH)

    • Canxi + OH → canxi hydroxit (Ca(OH)₂)

    • Magie + OH → magie hydroxit (Mg(OH)₂)

    Khi tan trong nước, các chất này tách thành ion kim loại và ion OH⁻. Chính ion OH⁻ làm nước có tính kiềm.

    Một lưu ý về cách gọi: trong sách giáo khoa hóa học phổ thông, chữ "kiềm" thường dùng cho các bazơ tan trong nước như NaOH, KOH, Ca(OH)₂; còn Mg(OH)₂ được xếp vào nhóm bazơ ít tan. Trong đời sống và trong chuỗi bài này, chúng ta dùng chữ "kiềm" theo nghĩa rộng: các hydroxit kim loại tạo ra tính kiềm cho nước.

    2. Kim loại kiềm và kim loại kiềm thổ

    Bốn kim loại trên thuộc hai nhóm trong bảng tuần hoàn:

    • Kim loại kiềm: natri (Na), kali (K). Hydroxit của chúng tan rất mạnh và là bazơ mạnh.

    • Kim loại kiềm thổ: canxi (Ca), magie (Mg). Hydroxit của chúng tan ít hơn nhiều.

    Sự khác biệt về độ tan này là chìa khóa để hiểu vì sao bốn loại kiềm có "tính cách" khác nhau đến vậy.

    3. Bốn loại kiềm – bốn "tính cách" khác nhau

      Natri hydroxit Kali hydroxit Canxi hydroxit Magie hydroxit
    Công thức NaOH KOH Ca(OH)₂ Mg(OH)₂
    Tên đời thường Xút Potash ăn da Vôi tôi, nước vôi Sữa magie
    Độ tan trong nước Rất lớn Rất lớn Khoảng 1,7 g/L Khoảng 0,009 g/L (9 mg/L)
    pH có thể đạt tới Có thể lên tới 13–14 khi đậm đặc Có thể lên tới 13–14 khi đậm đặc Khoảng 12,4–12,6 (dung dịch bão hòa) Khoảng 9,5–10,5 (huyền phù trong nước)
    Gặp ở đâu Chất thông cống, tẩy rửa công nghiệp Nấu xà phòng mềm, hóa chất Xây dựng, xử lý ao nuôi, cặn trong ấm Thuốc kháng axit dạ dày, phụ gia thực phẩm

    Số liệu: canxi hydroxit theo thông số của Merck (Merck); magie hydroxit theo Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Hoa Kỳ (NRC, 2000).

    Hãy nhìn kỹ hàng "độ tan":

    • NaOH và KOH tan gần như không giới hạn. Cho càng nhiều, nước càng kiềm, pH càng lên cao.

    • Ca(OH)₂ chỉ tan khoảng 1,7 gam mỗi lít. Khi nước đã "no" canxi hydroxit, pH dừng ở khoảng 12,4–12,6. Dung dịch canxi hydroxit bão hòa còn được dùng làm dung dịch chuẩn để hiệu chuẩn máy đo pH, với pH khoảng 12,43–12,47 ở 25°C (Sigma-Aldrich).

    • Mg(OH)₂ tan rất ít – chỉ khoảng 0,0009 gam trong 100 ml nước ở 18°C, tức khoảng 9 mg mỗi lít (NRC, 2000). Ít hơn canxi hydroxit gần 200 lần.

    4. Độ tan quyết định "trần pH"

    Đây là điểm quan trọng nhất của bài.

    Với NaOH và KOH, pH phụ thuộc vào lượng chất cho vào: cho nhiều thì pH cao, không có giới hạn tự nhiên nào ở mức an toàn cho nước uống.

    Với Ca(OH)₂ và Mg(OH)₂, pH bị giới hạn bởi độ tan. Khi nước đã hòa tan tối đa, phần dư không tan thêm mà lắng xuống thành cặn. Vì vậy pH có một "trần" tự nhiên:

    • Trần của canxi hydroxit: khoảng 12,4–12,6 – vẫn rất cao.

    • Trần của magie hydroxit: khoảng 9,5–10,5 – thấp nhất trong bốn loại.

    Nói cách khác, magie hydroxit là loại kiềm "hiền" nhất trong bốn loại: dù có cho thêm, pH cũng không vượt quá mức trần đó. Đặc điểm này nằm trong bản chất hóa học của chất, không phụ thuộc vào máy móc.

    5. Kiềm trong nước tự nhiên đến từ đâu?

    Trong nước tự nhiên như nước sông, nước giếng, "độ kiềm" chủ yếu đến từ ion bicarbonat (HCO₃⁻), hình thành khi khí CO₂ trong nước tác dụng với đá vôi, dolomit (USGS). Bicarbonat đi kèm canxi và magie tạo nên độ cứng của nước – thứ để lại cặn trắng trong ấm đun.

    Nước tự nhiên vì vậy thường chỉ có tính kiềm nhẹ, pH khoảng 6,5–8,5.

    6. Khi điện phân, nước có "kiềm gì"?

    Ở các bài trước, chúng ta đã biết cực âm của buồng điện phân tạo ra ion OH⁻. Nhưng trong nước, ion OH⁻ luôn đi cùng các ion dương (cation) để cân bằng điện tích. Ion dương nào có sẵn trong nước, thì "kiềm" tạo ra mang đặc điểm của ion đó:

    • Nước có nhiều natri, kali → tính kiềm đi kèm natri, kali.

    • Nước có nhiều canxi → tính kiềm đi kèm canxi, dễ tạo cặn.

    • Nước có magie → tính kiềm đi kèm magie.

    Cần hiểu đúng về nồng độ: nước ion kiềm uống được có pH khoảng 8–9,5, tức nồng độ OH⁻ chỉ ở mức vài phần trăm milimol mỗi lít – rất loãng, khác hẳn dung dịch xút đậm đặc trong chai thông cống. Điều làm nên khác biệt giữa các loại nước kiềm vì vậy không phải là "có độc hay không", mà là khoáng chất nào đi kèm và pH có bị giới hạn tự nhiên hay không.

    Đó là lý do câu hỏi đúng là: nước này kiềm gì?

    7. Trong máy ETUGI

    Trong máy lọc nước ion kiềm ETUGI, nước đi qua màng RO trước khi vào buồng điện phân. Màng RO đã loại bỏ phần lớn natri, kali, canxi và magie có sẵn trong nước. Sau đó, điện cực Magie bổ sung Magie cho nước trong quá trình điện phân. Vì vậy, tính kiềm của nước ion kiềm ETUGI đi kèm chủ yếu với magie – loại kiềm có trần pH thấp nhất trong bốn loại.

    Kết quả kiểm nghiệm tại Quatest 1 năm 2025 ghi nhận nước đầu ra có pH 9,5–9,6 và Magie 3,84–7,51 mg/L. Bài 10 sẽ giải thích kỹ hơn "kiềm từ magie" là kiềm gì.

    Tóm tắt

    • Kiềm là nhóm chất tạo ion OH⁻ trong nước; bốn loại thường gặp là NaOH, KOH, Ca(OH)₂, Mg(OH)₂.

    • NaOH, KOH tan rất mạnh, pH không có trần tự nhiên; Ca(OH)₂ có trần khoảng 12,4–12,6; Mg(OH)₂ có trần khoảng 9,5–10,5.

    • Kiềm trong nước tự nhiên chủ yếu do bicarbonat.

    • Khi điện phân, "kiềm gì" phụ thuộc ion dương có trong nước; với máy ETUGI, đó chủ yếu là magie.

    → Đọc tiếp: Bài 9 – Trong bốn loại kiềm, magie có vai trò như thế nào?

    Nguồn tham khảo: National Research Council – Toxicological Risks of Selected Flame-Retardant Chemicals, chương 7 "Magnesium Hydroxide", 2000 · Merck – Calcium hydroxide · Sigma-Aldrich – Calcium hydroxide, DIN 19266 · USGS – Dissolved-mineral constituents · Phiếu kết quả thử nghiệm Quatest 1 (2025)

    Câu hỏi thường gặp

    Nước ion kiềm có phải là nước có xút không?
    Không nên hiểu như vậy. Nước ion kiềm uống được có pH 8–9,5, nồng độ OH⁻ rất loãng. Điều quan trọng là khoáng chất nào đi kèm tính kiềm đó.
    Vì sao nước tự nhiên ít khi có pH cao?
    Vì độ kiềm của nước tự nhiên chủ yếu do bicarbonat, vốn chỉ tạo tính kiềm nhẹ.
    Kiềm nào an toàn nhất cho nước uống?
    Mỗi chất có vai trò riêng. Xét về trần pH tự nhiên, magie hydroxit có mức trần thấp nhất (khoảng 9,5–10,5).
    Vì sao gọi Mg(OH)₂ là "sữa magie"?
    Vì khi khuấy trong nước, magie hydroxit tạo thành hỗn dịch màu trắng đục như sữa.
    Etugi Việt Nam
    Tác giảEtugi Việt Nam

    Nội dung được biên soạn bởi đội ngũ Etugi Việt Nam – doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực lọc nước ion kiềm.

    Ông Lại Trung Tùng
    Tham vấn chuyên mônÔng Lại Trung Tùng

    Tổng Giám đốc Etugi Việt Nam – chuyên gia hơn 20 năm nghiên cứu về nước.

    Đăng ký nhận tư vấn & báo giá

    Chuyên viên Etugi sẽ liên hệ lại với bạn trong thời gian sớm nhất.

    Đăng ký tư vấn ngay
    Zalo

    Đăng ký tư vấn & báo giá

    Chuyên viên Etugi sẽ liên hệ lại trong thời gian sớm nhất